مشارکتی (Cooperative) یا رقابتی (Competitive) کدوم سبک مناسب شماست؟

حتماً برایتان پیش آمده که یک بازی رومیزی جدید خریده‌اید، دور میز نشسته‌اید و بعد از چند دقیقه، یکی از دوستانتان می‌گوید: «نه بابا، این بازی خیلی رقابتیه، اعصابمو خورد می‌کنه» و نفر دیگر می‌گوید: «دوست ندارم با هم تیم بشیم، دلم می‌خواد خودم ببرم». انتخاب بین سبک مشارکتی (Cooperative) و رقابتی (Competitive) شاید مهم‌ترین تصمیمی باشد که قبل از خرید یک بازی باید بگیرید. در این مطلب، بدون طرفداری از هیچ کدام، نقاط قوت و ضعف هر دو را بررسی می‌کنیم تا ببینید کدام یک بیشتر به درد دورهمی‌های شما می‌خورد.

سبک رقابتی (Competitive) یعنی چه؟
در بازی‌های رقابتی، هر بازیکن برای خودش بازی می‌کند و در پایان یک برنده و بقیه بازنده هستند. این سبک همان چیزی است که بیشتر مردم از کودکی با آن آشنا شده‌اند: مونوپولی، شطرنج، یا حتی مار و پله. اما در بازی‌های مدرن، رقابت می‌تواند اشکال مختلفی داشته باشد؛ گاهی رقابت مستقیم و پربرخورد (مثل نبرد با مینیاتورها) و گاهی رقابت غیرمستقیم و آرام (مثل امتیازآوری در بازی‌های اروپایی).

مثال معروف رقابتی: بازی کاتان (Catan کتان ). هرکس به تنهایی جاده می‌کشد، شهر می‌سازد و با دیگران معامله می‌کند. در نهایت اولین کسی که به ۱۰ امتیاز برسد، برنده است و بقیه بازنده. هیچ کس به کسی کمک نمی‌کند (مگر اینکه از معامله سود خودش را ببرد).

سبک بازی مشارکتی (همیارانه) (Cooperative) یعنی چه؟
در بازی‌های مشارکتی، همه بازیکنان در یک تیم هستند. هدف مشترک دارند و یا همه با هم می‌برند، یا همه با هم می‌بازند. خبری از «من برنده شدم، تو بازنده شدی» نیست. این سبک در دو دهه اخیر حسابی محبوب شده، مخصوصاً در میان خانواده‌ها و گروه‌هایی که نمی‌خواهند تنش و حسادت به وجود بیاید.

مثال معروف مشارکتی: بازی پاندمیک (Pandemic). شما و دوستانتان دانشمندانی هستید که باید جلوی شیوع چهار بیماری در جهان را بگیرید. اگر موفق شوید، همه با هم برنده‌اید. اگر سه بار طغیان بیماری رخ دهد یا داروها دیر ساخته شوند، همه با هم می‌بازید. در این سبک، معمولاً یک بازیکن داوطلب می‌شود که «اداره جلسه» را به دست بگیرد (که به آن پدیده «Quarterbacking» می‌گویند؛ همان کسی که مدام به دیگران می‌گوید چه کار کنند).

مزایا و معایب سبک رقابتی
مزایا:

حس پیروزی شخصی بسیار لذت‌بخش است؛ وقتی با استراتژی خودتان دیگران را شکست می‌دهید، اعتماد به نفس خوبی می‌گیرید.

معمولاً زمان بازی کوتاه‌تر است (در مقایسه با بسیاری از بازی‌های مشارکتی طولانی) و دورها مشخص هستند.

تنوع بسیار بالایی دارد؛ از بازی‌های دومینوی آرام گرفته تا نبردهای سنگین و تاکتیکی.

برای گروه‌های رقابتی و پرانرژی که از باختن هراسی ندارند، عالی است.

معایب:

ممکن است بین دوستان تنش ایجاد کند؛ بعضی افراد باخت را به دل می‌گیرند.

اگر یک بازیکن خیلی قوی‌تر از بقیه باشد، تجربه برای دیگران سرگرم‌کننده نخواهد بود.

در بعضی بازی‌ها، تعقیب کردن یک بازیکن پیشتاز توسط بقیه به «گنگ بی» تبدیل می‌شود و حال همه را می‌گیرد.

برای خانواده‌هایی که بچه‌های کوچک دارند، ممکن است بیش از حد خشن یا استرس‌زا باشد.

مزایا و معایب سبک مشارکتی
مزایا:

تنش و حسادت را به شدت کاهش می‌دهد. همه با هم موفق می‌شوند یا شکست می‌خورند.

برای خانواده‌ها، زوج‌ها و گروه‌های دوستانه صمیمی عالی است.

حس همبستگی و همکاری را تقویت می‌کند. حل یک معما یا شکست دادن یک ربات دشمن به صورت جمعی، لذت خاصی دارد.

برای مبتدیان و کسانی که از رقابت مستقیم خجالت می‌کشند، بسیار مناسب است.

معایب:

مشکل «Quarterbacking» یا «بازی یک نفره توسط قوی‌ترین بازیکن». یک نفر ممکن است تمام تصمیمات را بگیرد و دیگران فقط مهره جابجا کنند.

گاهی حس «شکست دسته‌جمعی» می‌تواند ناامیدکننده باشد؛ مخصوصاً اگر بدانید تقصیر شما نبوده.

برخی بازی‌های مشارکتی طولانی و خسته‌کننده می‌شوند، مخصوصاً اگر گروه نتواند به توافق برسد.

برای گروه‌های بسیار رقابتی که عاشق نشان دادن برتری خود هستند، این سبک کسل‌کننده خواهد بود.

نکته طلایی: حالت «نیمه‌مشارکتی» Semi-Cooperative Game
بعضی بازی‌ها راه میانه‌ای را رفته‌اند. در این بازی‌ها، شما باید برای رسیدن به یک هدف مشترک با هم همکاری کنید، اما در نهایت فقط یک نفر برنده می‌شود. مثلاً در بازی بتل‌استار گالکتیکا Battlestar Galactica: The Board Game ، همه با هم سعی می‌کنند سفینه را نجات دهند، اما یکی از بازیکنان در پنهان «خائن» است و می‌خواهد بقیه را خراب کند. یا در بازی دد آو وینتر (Dead of Winter: A Crossroads Game )، شما باید زامبی‌ها را دور کنید و کلنی را حفظ کنید، اما هرکس یک هدف شخصی مخفی هم دارد. این سبک برای گروه‌هایی که هم بحث و هم همکاری می‌خواهند، فوق‌العاده است.

معرفی بهترین بازی‌های هر سبک (با طراحان و رتبه‌های تقریبی)
بهترین بازی‌های رقابتی (Competitive)
۱. کاتان (Catan کتان ) – طراح:کلاوس تویبر (برنده Spiel des Jahres ۱۹۹۵)
نکته: محبوب‌ترین بازی دروازه‌ای جهان. ترکیب تجارت، ساختن جاده و شهر. مناسب ۳-۴ نفر (با الحاقیه ۵-۶ نفره می‌شود).

۲. تیکت تو راید (Ticket to Ride ) – طراح:Alan R. Moon (برنده Spiel des Jahres ۲۰۰۴)
نکته: سبک، سریع، مناسب خانواده. شما باید مسیرهای قطار را بین شهرها وصل کنید.

۳. ۷ واندرز (7 Wonders) – طراح: Antoine Bauza (برنده Kennerspiel des Jahres ۲۰۱۱)
نکته: رقابت غیرمستقیم با انتخاب کارت. بدون برخورد مستقیم، اما حسادت‌انگیز.

۴. ترافورمینگ مارس (Terraforming Mars) – طراح: یاکوب فریکسلیوس (رتبه ۴ در BGG)
نکته: برای گروه‌های حرفه‌ای و سنگین. شما شرکت‌هایی هستید که مریخ را قابل سکونت می‌کنید. رقابت نفس‌گیر.

۵. ریشک (Risk) – طراح: Albert Lamorisse (کلاسیک ۱۹۵۷)
نکته: نبرد جهانی با سربازان کوچک. رقابت مستقیم، خشن و طولانی. برای گروه‌های رقابتی خشن.

بهترین بازی‌های مشارکتی (Cooperative)
۱. پاندمیک (Pandemic ) – طراح: مت لیکاک (برنده جایزه متعدد)
نکته: پدر بازی‌های مشارکتی مدرن. شما باید جلوی بیماری‌های جهانی را بگیرید. مناسب ۲-۴ نفر.

۲. (گلوم‌هیون Gloomhaven ) – طراح: آیزاک چایلدرز (رتبه ۱ در BGG برای سال‌ها)
نکته: غول بازی‌های مشارکتی ماجراجویانه. کمپین ۱۰۰ سناریویی. سنگین و طولانی، اما بی‌نظیر.

۳. دد آو وینتر (Dead of Winter) – طراح: Jonathan Gilmour, Isaac Vega (نیمه‌مشارکتی)
نکته: بقا در زمستان زامبی‌زده. امکان خائن بودن یک بازیکن. بسیار پرتنش و داستانی.

۴.The Crew: Mission Deep Sea – طراح: Thomas Sing (برنده Kennerspiel des Jahres ۲۰۲۰)
نکته: بازی ورق مشارکتی با حالت ماموریت‌های زیردریایی. سریع، ارزان و فوق‌العاده برای دوستان.

۵.(Mansions of Madness) – طراح: Nikki Valens (سنگین و ترسناک)
نکته: اپلیکیشن همراه که داستان را روایت می‌کند. شما کارآگاهانی در دنیای لاوکرفت.

کدام سبک برای دورهمی شما مناسب است؟
اگر گروه شما این ویژگی‌ها را دارد، Competitive را انتخاب کنید:

دوستانتان از باخت هراسی ندارند و به شوخی هم را مسخره می‌کنند.

زمان بازی محدود دارید (بیشتر بازی‌های رقابتی سبک، نیم ساعته تا یک‌ساعته هستند).

یکی دو نفر در گروه هستند که همیشه می‌خواهند برتری خود را نشان دهند.

از بحث و معامله و حتی کمی فحش خوردن دوستانه لذت می‌برید.

اگر گروه شما این ویژگی‌ها را دارد، Cooperative را انتخاب کنید:

بین شما یک نفر خیلی بازنده‌نگر یا حساس وجود دارد.

خانواده هستید و بچه‌ها هم بازی می‌کنند.

از حل معما و برنامه‌ریزی دسته‌جمعی لذت می‌برید.

دوست ندارید بعد از بازی کسی دلخور باشد.

آماده‌اید گاهی یک بازی ۲ ساعته را با بحث و مشورت پیش ببرید.

حرف آخر
هیچکدام از این دو سبک ذاتاً بهتر از دیگری نیست. بارها دیده شده گروهی که همیشه کاتان بازی می‌کردند، با امتحان پاندمیک تازه فهمیدند همکاری چه لذتی دارد. و برعکس، گروهی که فقط بازی مشارکتی می‌کردند، با تیکت تو راید فهمیدند رقابت سالم چقدر می‌تواند هیجان‌انگیز باشد.

پیشنهاد من: حداقل یک بازی از هر سبک را در قفسه خود داشته باشید. برای شب‌هایی که همه سرحال و آماده رقابت هستند، سراغ Competitive بروید. برای شب‌هایی که یکی از بچه‌ها خسته است یا می‌خواهید همه با هم یک پیروزی بزرگ را جشن بگیرید، Cooperative بگذارید روی میز.

نظر شما چیست؟ شما کدام سبک را بیشتر دوست دارید؟ اگر تجربه بازی خاصی در هر کدام دارید که ما معرفی نکردیم، در کامنت‌ها بنویسید تا دیگران هم استفاده کنند